تاریخ دادنامه:۱۴۰۴/۷/۱ شماره دادنامه:۱۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۱۶۱۶۴۷۰
شماره پرونده: ۰۱۰۷۲۶۸
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: خانم محبوبه مددی با وکالت آقای جواد یعقوبی
طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ـ سازمان اداری و استخدامی کشور
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند ۶ دفترچه راهنمای آزمون استخدامی دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی در سال ۱۳۹۹
گردش کار: آقای جواد یعقوبی به وکالت از محبوبه مددی به موجب دادخواست و لایحه تکمیلی ابطال بند ۶ دفترچه راهنمای آزمون استخدامی دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی در سال ۱۳۹۹ را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
“نظر به این که موکل با ارائه مدرک کارشناسی حسابداری در آزمون استخدامی دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی وزارت بهداشت سال ۱۳۹۹ شرکت نموده و کد شغلی ۲۳۹۵۵ را که مربوط به دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی شهرستان بیرجند بوده را انتخاب و در نهایت به موجب تماس واصله از سوی دانشگاه به مرحله مصاحبه دعوت شده است.
در شروع مرحله مصاحبه به دلیل این که موکل دارای مدرک ارشد حسابداری بوده، هسته گزینش دانشگاه، از ادامه فرآیند مصاحبه ایشان خودداری و بیان نموده چون در زمان ثبت نام و در دفترچه آزمون استخدامی شرط ذیل قید گردیده فلذا قبولی شما کان لم یکن می باشد. شرط موصوف، حسب اسناد پیوست، بدین شرح است: «در صورتی که داوطلب در بدو استخدام دارای مدرک تحصیلی بالاتر غیرمرتبط با شرایط احراز طرح طبقه بندی مشاغل و مدرک تحصیلی مندرج در آگهی باشد، ملزم به ارائه تعهدنامه محضری مبنی بر عدم درخواست اعمال مدرک تحصیلی مربوطه پس از صدور حکم استخدامی خواهد بود. داوطلبان دارای مقاطع تحصیلی بالاتر از مقاطع اعلام شده می بایست قبل از ثبت نام، از مرتبط یا غیرمرتبط بودن مقطع تحصیلی خود با شرایط احراز مندرج در آگهی اطّلاع حاصل کرده و سپس نسبت به انتخاب شغل محل خود اقدام نمایند.»
از آنجایی که در بدو استخدام، مدرک تحصیلی بالاتر موکل، مدرک مرتبط بوده، درخواست نامبرده مبنی بر ارائه تعهّد محضری بر عدم استفاده از مدرک تحصیلی بالاتر مورد مخالفت هسته گزینش قرار گرفته و اسم موکل را از روند قبول شدگان حذف و قبولی وی را کان لم یکن تلقّی نموده اند. موکل اکنون و به موجب این دادخواست آمادگی کامل خویش مبنی بر ارائه تعهّد محضری بر عدم استفاده از مدرک تحصیلی بالاتر را اعلام می نماید.
لازم به توضیح است که موکل در زمان ثبت نام، با مدرک تحصیلی پایین تر خویش اقدام به نام نویسی نموده و به نوعی از مدرک تحصیلی بالاتر خویش اعراض و عدول نموده و این موضوع را به اطّلاع هسته گزینش رسانده لکن مورد قبول آنان واقع نشده است.
نکته مهم این که مشتکیٌ عنه موصوف، در سال ۱۴۰۱ اقدام به برگزاری مجدد آزمون استخدامی نموده و در دفترچه استخدامی سال ۱۴۰۱، شرط مرتبط بودن یا نبودن مدرک تحصیلی بالاتر حذف و بیان شده «در صورتی که داوطلب در بدو استخدام دارای مدرک تحصیلی بالاتر، مرتبط یا غیرمرتبط با شرایط احراز طرح طبقه بندی مشاغل و مدرک مندرج در آگهی باشد، ملزم به ارائه تعهّدنامه محضری مبنی بر عدم درخواست اعمال مدرک تحصیلی مربوطه پس از صدور حکم استخدامی خواهد بود.»
این در حالی است که اگر شرط مذکور در آزمون سال ۱۴۰۱ در آزمون سال ۱۳۹۹ وجود داشت موکل قبول شده محسوب و اکنون مشغول خدمت در دانشگاه علوم پزشکی می بود.
همان طور که مستحضر می باشید این قید مرتبط یا غیرمرتبط، خود باعث تبعیض ناروا در حق موکل شده و هیچ دلیل منطقی مبنی بر عدم درج این قید از سوی دانشگاه به ایشان ارائه نشده و به موجب آن، حقوق مکتسبه نامبرده در معرض تضییع و تبعیض ناروا قرار گرفته است.”
وکیل شاکی همچنین به موجب لایحه رفع نقص که با شماره ۵۲۳۰۰۹ مورخ ۱۴۰۲/۲/۱۰ در دفتر هیات عمومی به ثبت رسیده، مقرره مورد شکایت را مغایر با قواعد و اصول شرعی از جمله آیه شریفه اوفو بالعقود و قاعده اولویت اعلام کرده است.
شاکی همچنین به موجب لایحه رفع نقص دیگری که با شماره ۵۴۱۸۳۷۶ مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۱۳ در دفتر هیات عمومی به ثبت رسیده به طور خلاصه بیان کرده است که:
” همان طور که مستحضر می باشید قید مندرج در بند مورد شکایت باعث تبعیض ناروا در حق موکل شده و هیچ دلیل منطقی مبنی بر عدم درج این قید از سوی دانشگاه به ایشان ارائه نشده و به موجب آن، حقوق مکتسبه نامبرده در معرض تضییع و تبعیض ناروا قرار گرفته فلذا با توجه به توضیحات فوق، مستندات قانونی ابطال به شرح ذیل می باشد:
تبعیض ناروا (بند ۹ اصل سوم قانون اساسی)
همان طور که مستحضر می باشید مصداق تبعیض ناروا زمانی است که افراد مشمول حکم عام که در شرایط مساوی قرار دارند، بدون وجه مرجَّح، تجزیه و تفکیک شده و برخی را بدون هیچ دلیل موجّهی، از شمول حکم عام خارج سازیم. به همین جهت نیز در بند ۹ اصل سوم قانون اساسی، دولت موظّف شده تا از تبعیض هایی که ناروا می باشد، رفع اثر نماید.
در موضوع پرونده حاضر نیز موکل صرفاً با مدرک کارشناسی خویش درآزمون ثبت نام نموده و حتّی آمادگی کامل خویش جهت اخذ تعهّد محضری مبنی بر عدم استفاده از مدرک تحصیلی بالاتر را هم اعلام نموده لکن مورد مخالفت هسته گزینش واقع شده است. صرف نظر از این که اعمال محدودیت در عدم ارائه مدارک بالاتر دانشگاهی خود تبعیضی است که ناروا بوده و خلاف انصاف و مساوات و اصل شایسته سالاری و برابری فرصت ها می باشد، با این وجود موکل آمادگی کامل خویش در جهت تعهّد محضری مبنی بر عدم استفاده از مدرک تحصیلی بالاتر را به هسته گزینش اعلام نموده که بدون جهت قانونی مورد مخالفت هسته گزینش واقع گشته است.
نظر به این که برابر بند ۹ اصل سوم قانون اساسی، رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همه در تمام زمینه های مادی و معنوی، از وظایف دولت اسلامی است و دانشگاه علوم پزشکی بدون رعایت مفاد این اصل، اقدام به درج چنین شرط تبعیض آمیزی در دفترچه آزمون استخدامی نموده که با توجه به مراتب و دفاعیات فوق شرط موصوف، فاقد وجاهت قانونی بوده و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوّب ۱۳۹۲، درخواست ابطال آن شرط استدعا می گردد.
مغایر اصل برابری فرصت ها (ماده ۴۱ قانون مدیریت خدمات کشوری)
همان طور که مستحضر می باشید مطابق ماده ۴۱ قانون مدیریت خدمات کشوری ورود به خدمت و تعیین صلاحیت استخدامی افرادی که داوطلب استخدام در دستگاه های اجرایی می باشند براساس مجوّزهای صادره ، تشکیلات مصوّب و رعایت مراتب شایستگی و برابری فرصت ها انجام می شود که دانشگاه علوم پزشکی اساساً حق درج چنین شرطی که فرد به موجب آن تعهّد بدهد که از مدرک تحصیلی بالاتر خویش استفاده ننماید، نداشته چرا که مغایر با اصل برابری فرصت های مندرج در ماده فوق الاشعار می باشد.
نکته جالب تر در شرط موصوف این که اگر مدرک تحصیلی بالاتر داوطلب، غیر مرتبط باشد (یعنی مقطع کارشناسی ادبیات و مدرک ارشد حسابداری)، فرد با اخذ تعهّد محضری می تواند در مجموعه علوم پزشکی استخدام گردد اما اگر مدرک بالاتر، مرتبط با مدرک تحصیلی پایین تر باشد (هر دو مقطع یک رشته باشد)، دیگر فرد حتی با اخذ تعهد محضری نمی تواند در مجموعه استخدام شود!
سوال و ابهام اصلی موضوع که بحث تبعیض ناروا را به ذهن متبادر می نماید این است که زمانی که داوطلب تعهّد محضری بدهد که از مدرک تحصیلی بالاتر خویش استفاده نمی نماید دیگر چه تفاوتی بین مدرک مرتبط و غیر مرتبط وجود دارد که دانشگاه علوم پزشکی اقدام به درج چنین شرط تبعیض آمیزی نموده است؟ زمانی که فرد اقدام به دادن تعهّد محضری مبنی بر عدم استفاده از مدرک بالاتر نماید، چه مدرک بالاتر وی، مرتبط باشد و چه غیر مرتبط، مقصود حاصل است و دیگر فرد نمی تواند برخلاف مفاد تعهّد عمل نماید فلذا درج چنین قید تبعیض آمیزی ضرورت نداشته و به نوعی لغو و بیهوده می باشد.”
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
“دفترچه راهنمای ثبت نام آزمون استخدامی دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور سال ۱۳۹۹
تذکرات مهم در خصوص شرایط عمومی
افرادی که مُجاز به شرکت در این آزمون استخدامی نیستند عبارتند از:
…………………………
۶ ـ دارندگان مدارک تحصیلی مرتبط بالاتر از مقاطع اعلام شده در شرایط احراز مندرج در آگهی (ملاک مرتبط بودن یا نبودن مقطع در رشته تحصیلی، طرح طبقه بندی مشاغل مورد عمل دانشگاه می باشد)
تبصره: در صورتی که داوطلب در بدو ورود استخدام دارای مقطع تحصیلی بالاتر غیرمرتبط با شرایط احراز طبقه بندی مشاغل و مدرک تحصیلی مندرج در آگهی باشد، ملزم به ارائه تعهّد نامه محضری مبنی بر عدم درخواست اعمال مدرک تحصیلی مربوطه پس از صدور حکم استخدامی خواهد بود.”
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره ۱۰۷/۵۰ مورخ ۱۴۰۲/۱/۹ توضیح داده است که:
“در ارتباط با دادخواست مطروحه اشاره می نماید، با امعان نظر به ماده ۱ قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور مصوّب ۱۳۹۶، دانشگاه ها از شمول قوانین و مقرّرات عمومی حاکم بر دستگاه های دولتی خارج بوده و از نظر مالی، معاملاتی، اداری، استخدامی و تشکیلاتی، تابع آیین نامه مصوّب هیات امناء می باشند.
با توجه به اختیارات هیات امناء دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور مطابق ماده (۱) قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور آیین نامه اداری و استخدامی کارکنان غیرهیات علمی دانشگاه ها و دانشکده های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی به تصویب هیات های امناء دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی رسیده است. به موجب ماده (۳۳) آیین نامه مزبور «استخدام نیروی انسانی مورد نیاز مؤسسه به صورت پیمانی یا قراردادی، در فضای رقابتی و با رعایت عدالت استخدامی، شایسته گزینی و سنجش توانمندی های عمومی و تخصّصی از طریق آزمون یا مسابقه عمومی، تخصصی، مصاحبه و یا ترکیبی از آنها براساس دستورالعملی که از سوی هیات امناء مؤسسه تصویب می شود و با احراز صلاحیت های عمومی براساس قانون تسرّی گزینش معلمان و کارمندان آموزش و پرورش به کارمندان سایر وزارتخانه ها و سازمان ها و مؤسسات و شرکت های دولتی مصوّب ۱۳۷۵/۲/۹ مجلس شورای اسلامی خواهد بود.»
به موجب ماده مذکور دستورالعمل اجرایی برگزاری آزمون استخدامی دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور به تصویب هیات امناء دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رسیده و دفترچه راهنمای آزمون استخدامی سال ۱۳۹۹ وفق مفاد دستورالعمل مذکور تنظیم و انتشار یافته است. بر این اساس و با عنایت به این که دستورالعمل یاد شده در راستای ماده (۱) قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور بوده و دفترچه راهنمای آزمون استخدامی سال ۱۳۹۹ نیز مطابق دستورالعمل مذکور تنظیم و منتشر شده است، تردیدی در اعتبار و لازم الاجرا بودن آنها وجود نخواهد داشت و می بایست به مفاد دستورالعمل و دفترچه یاد شده پایبند بود. به موجب ماده ۷ دستورالعمل اجرایی برگزاری آزمون استخدامی مصوّب هیات امناء دانشگاه های علوم و خدمات بهداشتی درمانی، شرکت داوطلبان دارای مدرک تحصیلی بالاتر مرتبط با شرایط احراز شغل مندرج در آگهی مطابق با آیین نامه ارزیابی و مهندسی مشاغل ملاک عمل وزارت بهداشت ممنوع می باشد.
بند ۶ تذکرات مربوط به شرایط عمومی متقاضیان از صفحه ۲ دفترچه راهنمای آزمون استخدامی یادشده کاملاً منطبق با ماده ۷ دستورالعمل اجرایی برگزاری آزمون تنظیم شده است. به موجب بند مذکور، دارندگان مدارک تحصیلی مرتبط بالاتر از مقاطع اعلام شده در شرایط احراز مندرج در (آگهی ملاک مرتبط بودن یا نبودن مقطع و رشته تحصیلی طرح طبقه بندی مشاغل مورد عمل دانشگاه می باشد) مجاز به شرکت در آزمون استخدامی نیستند. بنابراین همان گونه که آن مقام ملاحظه می فرمایند بند ۶ تذکرات مربوط به شرایط عمومی از صفحه ۲ دفترچه راهنمای آزمون استخدامی یاد شده که شاکی متقاضی ابطال آن می باشد، صرفاً اعلام شرایط مصوّب در دستورالعمل اجرایی برگزاری آزمون استخدامی بوده و دارای حکم و تصمیم جدیدی نمی باشد. مضافاً به این که ماده ۷ دستورالعمل اجرایی برگزاری آزمون استخدامی مصوّب هیات امناء دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی در زمان تنظیم دفترچه و برگزاری آزمون و … به قوّت خود باقی بوده و مفاد آن معتبر می باشد.
شایان ذکر است آگهی های استخدامی پس از نیازسنجی های لازم و کارشناسی شده تنظیم و منتشر می گردد بنابراین چنانچه دانشگاه مدرک یا مقطع خاصی را در نیازهای استخدامی در نظر گرفته باشد الزاماً به همان مقاطع تحصیلی و مدارک نیاز داشته است و سایر مدارک تحصیلی و مقاطع بالاتر و پایین تر مورد نظر دانشگاه نبوده است و افرادی که بدون رعایت مندرجات آگهی در آزمون استخدامی شرکت می نمایند موجب تضییع حق سایر داوطلبان شرکت کننده در آزمون می گردند.
اشاره می نماید سابقاً نیز تعدادی از متقاضیان شرکت در آزمون استخدامی دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی به عدم مجوّز شرکت دارندگان مدارک تحصیلی مرتبط بالاتر از مقاطع اعلام شده در شرایط احراز مندرج در آگهی آزمون استخدامی معترض بوده اند که هیات تخصّصی استخدامی دیوان عدالت اداری طی دادنامه های شماره ۹۸۰۹۹۷۰۹۰۶۰۱۰۱۰۵ و ۹۸۰۹۹۷۰۹۰۶۰۱۰۱۰۶ مورخ ۱۳۹۸/۳/۲۸ و ۹۹۰۹۹۷۰۹۰۶۰۱۱۳۳۳۹ مورخ ۱۳۹۹/۱۱/۵ و۹۹۰۹۹۷۰۹۰۶۰۱۰۱۱۶ مورخ ۱۳۹۹/۳/۲۵ رأی به رد شکایات مطروحه صادر نموده است. به استحضار می رساند، براساس ماده ۱۰ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری حدود صلاحیت و حدود اختیارات آن مرجع رسیدگی به تخلّفات و اقدامات خلاف ضوابط و مقرّرات دستگاه های اجرایی است در پرونده حاضر اقدامات صورت گرفته کاملاً منطبق با ضوابط و مقرّرات مربوطه صورت گرفته و متأسفانه شاکی با نادیده انگاشتن ضوابط و مفاد دفترچه راهنمای آزمون و بدون دارا بودن شرایط برخلاف ضوابط و مقرّرات اقدام به شرکت در آزمون نموده است. مضافاً به این که اقدام شاکی موجب تضییع حقوق متقاضیانی بوده که در شرایط تحصیلی مشابه و شاید سطح علمی توانایی بالاتر با احترام به شرایط اعلامی در دفترچه راهنما و احترام به ضوابط و مقرّرات مربوطه در آزمون شرکت ننموده اند. براین اساس و با عنایت به این که تمامی اقدامات در خصوص پرونده یاد شده وفق ضوابط و مقرّرات صورت گرفته صدور رأی به رد شکایت مطروحه مورد تقاضا است.”
علی رغم ارسال و ابلاغ نسخه دوم دادخواست و ضمائم آن به سازمان اداری و استخدامی کشور، تا زمان رسیدگی به پرونده در جلسه هیات عمومی پاسخی از طرف آن مرجع واصل نشده است.
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۴۰۴/۷/۱ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.
رأی هیات عمومی
با عنایت به این که بند ۶ دفترچه راهنمای آزمون استخدامی دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی در سال ۱۳۹۹ دارندگان مدارک تحصیلی مرتبط بالاتر از مقاطع اعلام شده در شرایط احراز مندرج در آگهی را مجاز به شرکت در آزمون استخدامی اعلام نکرده و براساس تبصره این بند صرفاً دارندگان مدرک تحصیلی بالاتر غیرمرتبط امکان شرکت و قبولی در آزمون مربوط را به شرط ارائه تعهّد محضری مبنی بر عدم درخواست اعمال مدرک تحصیلی مربوط دارند و با این وصف آن دسته از دارندگان مدرک تحصیلی بالاتر مرتبط که مدرک بالاتر آنها با وجود عدم پیش بینی در آگهی در شرایط احراز شغل مربوط لحاظ شده است از شرکت در آزمون مزبور محروم شده اند، لذا اطلاق بند مورد شکایت در حدی که موجب محرومیت گروه اخیر از شرکت در آزمون شده با اصل بیست و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مغایرت دارد و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و مواد ۱۳ و ۸۸ قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال ۱۳۹۲ از تاریخ تصویب ابطال می شود. این رأی براساس ماده ۹۳ قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب ۱۴۰۲/۲/۱۰) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.
رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری ـ احمدرضا عابدی
